Tuy vậy, năm nay, do đỉnh lũ nhỏ,  lượng phù sa đổ vào đồng ruộng ít hơn mọi năm. Nhà khoa học, ngành nông nghiệp đang đưa ra nhiều khuyến cáo với nông dân về lịch thời vụ xuống giống; các giống lúa sử dụng; nguy cơ hạn mặn, xâm nhập mặn; biện pháp chăm sóc, sử dụng phân bón tiết kiệm...
 
Khi nước lũ không về

Thông thường, ước tính mỗi năm, một mùa lũ trung bình mang lượng phù sa bồi đắp cho ĐBSCL khoảng từ 100 đến 150 triệu tấn. Riêng tháng 8 -9, lượng phù sa đạt khoảng 60 - 70 triệu tấn tràn vào đồng ruộng của toàn vùng. Thế nhưng năm nay, do dòng chảy yếu nên lượng phù sa đồi đắp cho ĐBSCL thấp, bên cạnh đó tình trạng xâm nhập mặn sẽ tăng cao. Dự báo, năm nay sự xâm mặn sẽ diễn ra sớm và kéo dài. Tiến sĩ Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL nhận định: Năm nay, mực nước lũ thấp hơn 40 cm so cùng kỳ năm ngoái. Do lũ không về nên ít phù sa, vi chất trong đất giảm. Vì vậy, mùa vụ sắp tới, nông dân phải cần nhiều phân bón. Ước tính lượng phân bón cần cho vụ sản xuất Đông Xuân khoảng 6 triệu tấn trong đó lượng phân bón nhập khẩu cần khoảng 40%.

Không có lũ, các vùng gò cao chuyên trồng lúa đang có nguy cơ thiếu nước, dịch bệnh lưu lại trong đất có thể bùng phát. Bộ NN&PTNT đã yêu cầu các địa phương thành lập Ban chỉ đạo chống hạn và xây dựng kế hoạch sản xuất nông nghiệp trong tình trạng khô hạn; đề xuất tăng diện tích gieo sạ trong tháng 11, giảm diện tích tháng 12...
 
Mới đầu vụ phân bón đã tăng giá

Giá phân bón chưa vào vụ nhưng đã tăng cao do nguồn cung trên toàn cầu đang khan. Ngoài ra tỉ giá đang bị trượt càng thêm đổ dầu vào lửa. Mới đầu tháng 11, nhưng giá phân bón đã tăng 25% so với tháng 8-2010. Giá phân urea đã tăng 30%. Tại TP Cần Thơ, giá nhiều loại phân bón như: Urê, NPK, Kali... hiện tăng thêm 10.000-20.000 đồng/bao/50kg so với tháng trước. Phân DAP  tăng 70.000-95.000 đồng/bao so với tháng trước. Phân Urê (Phú Mỹ, Đầu Trâu, Ảrập) giá dao động ở mức 370.000- 400.000 đồng/bao; Urê (Inđônêxia, Trung Quốc) 360.000- 365.000 đồng/bao. Các lọai phân NPK cũng bị ảnh hưởng bởi giá phân nhập nên cũng tăng theo. Trước tình hình này, các nhà khoa học khuyến cáo nông dân ĐBSCL không bón thừa phân đạm, sử dụng lượng phân bón hợp lý để tránh nhiều hệ lụy như giảm năng suất, giảm độ phì nhiêu của đất, ô nhiễm nguồn nước... Cán bộ khuyến nông chú ý hướng dẫn nông dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến trong sản xuất như: “3 giảm, 3 tăng”, “1 phải, 5 giảm”, dùng bảng so màu lúa.
 
Nỗi lo tăng giá thành hạt lúa

Hiện nay, một số xã giáp biên với Campuchia của tỉnh An Giang đang đối mặt với dịch chuột tràn sang do lũ thấp. Trong khi đó tỉnh Kiên Giang tuy lũ chưa rút hẳn nhưng các huyện đang đối mặt với tình trạng thiếu nước ngọt. Vùng bán đảo Cà Mau thuộc Kiên Giang và Cà Mau đã xuất hiện tình trạng thiếu nước ngọt và nguy cơ nhiễm mặn cao. Tỉnh Đồng Tháp có hơn 650.000 ha diện tích lúa Đông Xuân trong đó nhiều huyện phía Nam như Châu Thành, Lấp Vò, Cao Lãnh sẽ phải đối mặt với hạn. Tại huyện An Biên (Kiên Giang) đã có đến 2.500 ha lúa chết trong số 4.500 ha đã xuống giống do nhiễm mặn. Phòng NN-PTNT đang đề xuất tỉnh hỗ trợ cho bà con nông dân khoảng 300 tấn lúa giống để gieo sạ lại. Ngành nông nghiệp tỉnh Kiên Giang khuyến cáo nông dân không nên nóng vội mà phải chuẩn bị khâu rửa phèn, rửa mặn và làm đất tốt trước khi xuống giống. TS Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL tiếp tục có ý kiến khuyên nông dân đừng nôn nóng “xé rào” vào vụ sớm và chọn lựa giống lúa canh tác phù hợp. Các tỉnh cần xuống giống vụ Đông Xuân đợt I khoảng 600.000 ha trong thời điểm nửa sau tháng 11-2010.

Tuy vậy, do lúa đang có giá cao nên bà con nông dân nóng vội xuống giống sớm hơn dự kiến. Theo thống kê chưa đầy đủ, đến cuối tháng 10-2010, toàn vùng ĐBSCL đã xuống giống trên 200.000 ha. Tại vùng đầu nguồn tỉnh An Giang, lúa Đông Xuân được xuống giống sớm khoảng 1 tháng so với lịch thời vụ năm nay và sớm nhất so với các vụ Đông Xuân 2009-2010. Chỉ riêng huyện An Phú, có khoảng 1.200 ha lúa được gieo sạ xong từ ngày 20-10. Huyện Mộc Hóa (Long An) cũng đã gieo sạ hơn 2.000 ha nhưng cũng đang đứng trước nguy cơ bộc phát sâu rầy do không tuân thủ lịch thời vụ khuyến cáo. Viện Lúa đã khuyến cáo những giống lúa thích nghi vùng ven biển, chịu được mặn, chịu được hạn và một số giống lúa phổ biến cho vùng ngập lũ trên trang web của Viện và Trung tâm khuyến nông các tỉnh. Đối với vùng ven biển, đồng ruộng ngập nước, nông dân nên chọn giống lúa ngắn ngày, thời gian cây lúa trên đồng càng ngắn càng tốt; khuyến khích nông dân làm lúa bằng phương pháp cấy, vì thời gian làm mạ giảm được 15-20 ngày. Bên cạnh đó, các địa phương cần qui hoạch lại diện tích sản xuất lúa theo vùng sinh thái phù hợp, tạo vùng chuyên canh lớn, sản phẩm đồng đều, có sản lượng lớn...